⬛ HR Insight

หัวหน้า 4 สี 4 สไตล์การบริหารงานบริหารคน

---

เคยสังเกตกันไหมครับว่า หัวหน้าแต่ละคนมีวิธีบริหารลูกน้องไม่เหมือนกันเลย บางคนใจร้อน สั่งงานตอนเช้า ตอนบ่ายก็เดินมาถามแล้วว่าเสร็จหรือยัง บางคนมีความคิดใหม่ ๆ ตลอดเวลา ประชุมทีไรก็มีโครงการใหม่กลับมาให้ทำ จนลูกน้องไม่รู้ว่าจะทำอะไรก่อนดี บางคนก็ใจดีมาก ใจดีเสียจนไม่กล้าตักเตือนลูกน้องที่ทำงานไม่ได้เรื่อง ส่วนหัวหน้าบางคนก็ละเอียดเหลือเกิน งานที่เราคิดว่าทำมาดีแล้ว พอส่งไปก็ถูกแก้กลับมาทุกครั้ง บางทีแก้แค่คำสองคำ หรือขยับตารางนิดหน่อยก็ยังต้องแก้

ผมเชื่อว่าคนทำงานส่วนใหญ่น่าจะเคยเจอหัวหน้าแบบใดแบบหนึ่งที่ว่ามานี้ บางคนอาจโชคดีได้ทำงานกับหัวหน้าที่เข้าใจง่าย แต่บางคนก็ต้องใช้เวลาพอสมควรกว่าจะรู้ว่าหัวหน้าของตัวเองชอบอะไร ไม่ชอบอะไร เรื่องไหนพูดได้ เรื่องไหนพูดแล้วอาจมีปัญหา

ผมได้อ่านหนังสือ Surrounded by Bad Bosses (and Lazy Employees) ของ Thomas Erikson ซึ่งมีบทหนึ่งพูดถึงวิธีทำความเข้าใจและคาดเดาพฤติกรรมของหัวหน้า โดยใช้แนวคิดพฤติกรรม 4 สี ได้แก่ สีแดง สีเหลือง สีเขียว และสีน้ำเงิน มาอธิบายว่าหัวหน้าแต่ละแบบมีวิธีคิด วิธีทำงาน และวิธีบริหารลูกน้องอย่างไร

อ่านแล้วก็ทำให้นึกถึงหัวหน้าหลายคนที่เคยพบเจอมาเหมือนกันครับ เพราะพฤติกรรมหลายอย่างที่หนังสือพูดถึงนั้น เราสามารถพบเห็นได้ในชีวิตการทำงานจริง ๆ

ลองมาดูกันครับว่าหัวหน้าแต่ละสีเป็นอย่างไร

---

🔴 01

หัวหน้าสีแดง เก่งเรื่องผลงาน แต่บางทีก็ใจร้อนเกินไป

หัวหน้าสีแดงเป็นคนที่มุ่งมั่นกับเป้าหมายมาก คิดเร็ว ตัดสินใจเร็ว และต้องการเห็นผลลัพธ์เร็วด้วย ถ้าสั่งงานอะไรไป สิ่งที่อยากรู้ก็คืองานจะเสร็จเมื่อไหร่ มากกว่าจะมานั่งฟังคำอธิบายว่างานนี้ยากอย่างไร มีปัญหาอะไรบ้าง หรือทำไมถึงยังทำไม่เสร็จ

หัวหน้าแบบนี้มีข้อดีอยู่มากครับ โดยเฉพาะเวลาที่องค์กรมีปัญหาหรือต้องตัดสินใจเรื่องสำคัญอย่างรวดเร็ว เขามักจะกล้าตัดสินใจ ไม่ค่อยลังเล และพร้อมจะผลักดันงานให้เดินหน้า ใครที่ชอบทำงานเร็ว ๆ มีเป้าหมายชัดเจน ก็มักจะชอบทำงานกับหัวหน้าประเภทนี้

แต่ปัญหาจะเริ่มเกิดขึ้นเมื่อหัวหน้าคิดว่าทุกคนต้องทำงานเร็วเหมือนตัวเอง และต้องคิดเหมือนตัวเองด้วย

สมมติว่าลูกน้องคนหนึ่งเดินเข้าไปเสนอวิธีทำงานใหม่ เพราะเห็นว่าวิธีเดิมมีปัญหาอยู่หลายอย่าง แต่ยังไม่ทันอธิบายอะไร หัวหน้าก็พูดสวนขึ้นมาว่า “ไม่ต้องหรอก วิธีเดิมดีอยู่แล้ว ทำตามที่พี่บอกก็พอ” หรือบางครั้งก็พูดว่า “อย่าเพิ่งคิดอะไรเยอะ เอางานที่สั่งให้เสร็จก่อน”

พอเจอแบบนี้บ่อย ๆ ลูกน้องก็เริ่มรู้แล้วครับว่า ไม่ต้องเสนออะไรใหม่ดีกว่า เพราะเสนอไปก็ถูกปฏิเสธอยู่ดี ทำตามที่หัวหน้าบอกไปเรื่อย ๆ น่าจะปลอดภัยกว่า อย่างน้อยก็ไม่ต้องถูกตำหนิ

สุดท้ายหัวหน้าก็บ่นว่าทำไมลูกน้องไม่ค่อยมีความคิดสร้างสรรค์ ทำไมต้องรอให้สั่งทุกเรื่อง ทั้งที่ตัวเองนั่นแหละเป็นคนทำให้ลูกน้องไม่กล้าคิดอะไรใหม่ ๆ

อีกเรื่องหนึ่งที่มักพบในหัวหน้าสีแดงก็คือความใจร้อน เวลาอะไรไม่ได้ดั่งใจก็อาจแสดงอารมณ์ออกมาทันที บางคนถึงกับตะคอกหรือพูดจารุนแรงใส่ลูกน้อง พอผ่านไปสักพักเจ้าตัวก็หายโกรธแล้ว แต่คนที่ถูกดุกลับยังจำได้ไม่ลืม

ปัญหาที่ตามมาก็คือ ลูกน้องเริ่มไม่กล้าบอกข่าวร้าย ไม่กล้ารายงานปัญหา เพราะรู้ว่าถ้าบอกไปแล้วอาจถูกดุอีก ก็เลยเลือกที่จะเงียบไว้ก่อน หรือรอจนกว่าจะจำเป็นจริง ๆ ค่อยบอก

---

🟡 02

หัวหน้าสีเหลือง ไอเดียเยอะ สร้างแรงบันดาลใจเก่ง แต่เปลี่ยนใจบ่อย

หัวหน้าสีเหลืองเป็นคนที่มีพลังเยอะ ชอบพูดคุย ชอบพบปะผู้คน มีความคิดสร้างสรรค์ และมักจะมองเห็นโอกาสใหม่ ๆ อยู่เสมอ เวลาเข้าประชุมกับหัวหน้าประเภทนี้ เรามักจะได้ยินเรื่องใหม่ ๆ ที่น่าสนใจ และหลายครั้งก็ทำให้ลูกน้องรู้สึกตื่นเต้นอยากทำงานตามไปด้วย

หัวหน้าสีเหลืองมักจะพูดเก่ง โน้มน้าวคนเก่ง และสร้างบรรยากาศการทำงานที่สนุกสนานได้ดี เวลามีโครงการใหม่ก็สามารถเล่าให้ทุกคนเห็นภาพว่า ถ้าทำสำเร็จแล้วองค์กรจะดีขึ้นอย่างไร ลูกน้องก็เลยรู้สึกอยากมีส่วนร่วม

ฟังดูเป็นหัวหน้าที่น่าทำงานด้วยนะครับ แต่ปัญหาก็คือ หัวหน้าประเภทนี้บางคนมีไอเดียใหม่เร็วเกินกว่าที่ลูกน้องจะทำงานเก่าให้เสร็จ

ผมเคยเห็นหัวหน้าลักษณะนี้อยู่เหมือนกันครับ ตอนต้นปีประชุมทีมกันอย่างจริงจัง บอกว่าปีนี้เราจะเน้นเรื่อง Customer Experience ทุกคนก็กลับไปวางแผนกัน มีการตั้งทีมงาน แบ่งหน้าที่ และเริ่มทำโครงการ

ผ่านไปไม่กี่สัปดาห์ หัวหน้าไปฟังสัมมนาเรื่อง AI กลับมาก็บอกว่า “ผมว่าเราต้องทำ AI Transformation แล้วนะ เรื่องนี้สำคัญมาก” ทีมงานก็ต้องหันมาวางแผนเรื่อง AI กันใหม่

อีกไม่กี่สัปดาห์ต่อมา หัวหน้าไปคุยกับเพื่อนที่ทำงานบริษัทใหญ่ กลับมาก็บอกว่า “เราน่าจะทำ Agile Organization กันนะ เดี๋ยวนี้ใคร ๆ เขาก็ทำกัน”

ลูกน้องก็ได้แต่มองหน้ากัน เพราะโครงการแรกยังไม่ทันเสร็จ โครงการที่สองก็เพิ่งเริ่ม ส่วนโครงการที่สามก็กำลังจะตามมาอีกแล้ว

แรก ๆ ทุกคนก็ตื่นเต้นนะครับ แต่พอเจอแบบนี้บ่อยเข้า ก็เริ่มรู้แล้วว่าไม่ต้องรีบทำตามทุกเรื่องก็ได้ เพราะเดี๋ยวหัวหน้าก็มีเรื่องใหม่มาอีก รอให้แน่ใจก่อนดีกว่าว่าเรื่องไหนจะเอาจริง

อีกเรื่องหนึ่งคือหัวหน้าสีเหลืองมักจะมองโลกในแง่ดีมาก บางครั้งดีมากจนไม่อยากรับฟังเรื่องที่เป็นปัญหา เวลาลูกน้องมาบอกว่างานมีอุปสรรค ก็อาจตอบว่า “ไม่เป็นไรหรอก เดี๋ยวก็หาทางแก้ได้” หรือ “อย่าคิดมาก เราต้องมองบวกเข้าไว้”

ถ้าเป็นเรื่องเล็ก ๆ ก็คงไม่มีปัญหาอะไร แต่ถ้าเป็นเรื่องสำคัญที่ต้องรีบตัดสินใจ การมองโลกในแง่ดีมากเกินไปก็อาจทำให้ปัญหาถูกปล่อยทิ้งไว้จนแก้ไขยากขึ้น

ส่วนเรื่องอารมณ์ แม้หัวหน้าสีเหลืองจะดูร่าเริงและเป็นกันเอง แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะไม่โกรธใครเลย บางคนอดทนกับปัญหาได้ระยะหนึ่ง แต่พอทนไม่ไหวก็ระเบิดอารมณ์ออกมาอย่างรุนแรงเหมือนกัน ที่ต่างออกไปก็คือ พอระบายอารมณ์เสร็จแล้วก็มักจะกลับมาร่าเริงเหมือนเดิมอย่างรวดเร็ว จนลูกน้องยังงงอยู่ว่าเมื่อกี้เกิดอะไรขึ้น

---

🟢 03

หัวหน้าสีเขียว ใจดีมาก แต่บางครั้งก็ใจดีผิดคน

หัวหน้าสีเขียวเป็นคนที่ให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ในทีม ชอบช่วยเหลือคนอื่น ไม่ชอบความขัดแย้ง และอยากให้ทุกคนทำงานร่วมกันอย่างมีความสุข หัวหน้าประเภทนี้มักจะเป็นคนที่ลูกน้องเข้าหาได้ง่าย เวลามีปัญหาก็พร้อมรับฟัง ไม่ค่อยใช้อารมณ์ และพยายามเข้าใจความรู้สึกของคนอื่นอยู่เสมอ

ถ้าได้หัวหน้าสีเขียวที่มีความสามารถในการบริหารคนด้วย ก็ถือว่าโชคดีครับ เพราะบรรยากาศในการทำงานมักจะดี ลูกน้องกล้าพูดคุยและรู้สึกว่าได้รับการดูแล

แต่ปัญหาของหัวหน้าสีเขียวบางคนก็คือ ใจดีมากเกินไปจนไม่กล้าจัดการกับลูกน้องที่มีปัญหา

ลองนึกภาพทีมงานที่มีพนักงานอยู่ห้าคน สี่คนทำงานเต็มที่ รับผิดชอบงานของตัวเองดี แต่อีกคนหนึ่งมาสายเป็นประจำ ส่งงานช้า และทำงานผิดพลาดอยู่บ่อย ๆ ทุกคนในทีมรู้เรื่องนี้ดี รวมถึงหัวหน้าด้วย แต่หัวหน้าไม่เคยเรียกพนักงานคนนั้นมาพูดคุยอย่างจริงจังเสียที

เวลามีคนไปบ่น หัวหน้าก็มักจะพูดว่า “เขาก็มีปัญหาส่วนตัวอยู่เหมือนกันนะ ช่วย ๆ กันหน่อย” หรือ “พี่ไม่อยากให้ทีมเรามีปัญหากัน เรื่องแค่นี้ก็ช่วยกันไปก่อน”

แรก ๆ ลูกทีมก็ช่วยกันด้วยความเข้าใจครับ แต่พอนานเข้า คนที่ตั้งใจทำงานกลับเริ่มรู้สึกไม่ดี เพราะยิ่งใครทำงานเก่ง ก็ยิ่งได้รับงานเพิ่ม ส่วนคนที่ไม่รับผิดชอบกลับไม่ต้องรับผิดชอบอะไรเพิ่มเติมเลย

นี่คือปัญหาที่เกิดจากความใจดีของหัวหน้าครับ เพราะการไม่กล้าตักเตือนคนที่ทำงานไม่ดี อาจทำให้คนที่ตั้งใจทำงานรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม

หัวหน้าสีเขียวบางคนอาจคิดว่าตัวเองกำลังรักษาความสัมพันธ์ในทีม แต่ในความเป็นจริงกลับทำให้คนในทีมเริ่มไม่พอใจกันมากขึ้น เพียงแต่ไม่มีใครกล้าพูดออกมาตรง ๆ เท่านั้นเอง

อีกเรื่องหนึ่งที่พบได้ก็คือหัวหน้าสีเขียวบางคนไม่ชอบสั่งงานตรง ๆ เพราะกลัวลูกน้องรู้สึกว่าถูกบังคับ เวลาจะมอบหมายงานก็มักพูดว่า “ถ้ามีเวลาก็ช่วยดูเรื่องนี้ให้พี่หน่อยนะ” ทั้งที่ในใจอยากได้งานภายในวันพรุ่งนี้ แต่ก็ไม่ได้บอกให้ชัดเจน พอลูกน้องไม่ทำหรือทำไม่ทัน ก็รู้สึกผิดหวัง แล้วก็เก็บความไม่พอใจไว้ในใจอีก

เรื่องอารมณ์ก็คล้ายกันครับ หัวหน้าสีเขียวมักไม่ค่อยแสดงความโกรธออกมาให้เห็น แต่ไม่ได้หมายความว่าไม่โกรธ บางคนเก็บความไม่พอใจสะสมไว้เรื่อย ๆ เพราะไม่อยากเผชิญหน้ากับใคร จนเรื่องเล็ก ๆ ที่ควรคุยกันให้จบตั้งแต่แรก กลับกลายเป็นปัญหาใหญ่ในภายหลัง

เพราะหัวหน้าที่ดีไม่จำเป็นต้องทำให้ลูกน้องทุกคนพอใจตลอดเวลา บางครั้งก็ต้องกล้าพูดในสิ่งที่ลูกน้องไม่อยากฟัง และกล้าจัดการกับคนที่มีปัญหาด้วย

---

🔵 04

หัวหน้าสีน้ำเงิน ละเอียดรอบคอบ แต่บางทีก็ละเอียดจนลูกน้องเหนื่อย

หัวหน้าสีน้ำเงินเป็นคนที่ให้ความสำคัญกับข้อมูล ความถูกต้อง และมาตรฐานการทำงานอย่างมาก ถ้าจะเสนออะไรกับหัวหน้าประเภทนี้ ต้องมีข้อมูลให้พร้อม เพราะคำว่า “ผมคิดว่าน่าจะดี” อาจยังไม่เพียงพอ หัวหน้ามักจะถามต่อทันทีว่า “มีข้อมูลอะไรยืนยัน” “ตัวเลขนี้มาจากไหน” “ทำไมถึงเลือกวิธีนี้” หรือ “มีความเสี่ยงอะไรบ้าง”

หัวหน้าประเภทนี้มีข้อดีตรงที่ทำงานละเอียด รอบคอบ คิดอย่างเป็นระบบ และไม่ค่อยตัดสินใจจากความรู้สึก โดยเฉพาะงานที่ต้องการความแม่นยำสูง หัวหน้าสีน้ำเงินมักจะทำได้ดี เพราะไม่ชอบความผิดพลาด และพยายามตรวจสอบทุกอย่างให้ถูกต้องก่อนตัดสินใจ

แต่ปัญหาก็คือ บางครั้งความละเอียดรอบคอบก็กลายเป็นความจุกจิกโดยไม่รู้ตัว

ลูกน้องทำรายงานมาสิบหน้า ใช้เวลาหาข้อมูล วิเคราะห์ และเรียบเรียงอย่างเต็มที่ พอส่งให้หัวหน้าตรวจ หัวหน้าก็ใช้เวลาตรวจอย่างละเอียด แล้วส่งกลับมาให้แก้อีกสิบห้าจุด บางจุดเป็นเรื่องสำคัญจริง ๆ แต่บางจุดก็เป็นเพียงการเปลี่ยนคำ ปรับรูปแบบตาราง หรือแก้รายละเอียดเล็กน้อยที่แทบไม่มีผลต่อเนื้อหาของงาน

พอลูกน้องถามว่าทำไมต้องแก้ หัวหน้าก็ตอบว่า “ก็ทำให้มันถูกต้องตั้งแต่แรกสิ” หรือ “ถ้าจะทำก็ต้องทำให้ดีที่สุด”

ฟังดูดีนะครับ แต่ถ้าทุกเรื่องต้องสมบูรณ์แบบทั้งหมด งานก็อาจเดินหน้าได้ช้ามาก และลูกน้องก็เริ่มรู้สึกว่าต่อให้พยายามแค่ไหนก็ไม่มีทางทำให้หัวหน้าพอใจได้เสียที

ที่ผมพบอยู่บ่อย ๆ ก็คือ หัวหน้าประเภทนี้หลายคนเติบโตมาจากการเป็นผู้เชี่ยวชาญในงานของตัวเอง ทำงานเก่งมาก ละเอียดมาก และได้รับการเลื่อนตำแหน่งขึ้นมาเป็นหัวหน้าเพราะผลงานที่ดี แต่พอขึ้นมาเป็นหัวหน้าแล้วก็ยังอยากทำงานแบบเดิมอยู่

แทนที่จะใช้เวลาไปกับการวางแผนงาน มอบหมายงาน และพัฒนาลูกน้อง กลับใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการตรวจงาน แก้งาน และบางครั้งก็ลงมือทำงานแทนลูกน้องเสียเอง เพราะคิดว่าถ้าทำเองจะได้งานที่ถูกต้องกว่า

อีกเรื่องหนึ่งคือหัวหน้าสีน้ำเงินมักไม่ค่อยแสดงอารมณ์หรือความรู้สึกออกมาให้เห็น บางคนพูดน้อย สีหน้าเรียบเฉย และไม่ค่อยชมลูกน้อง ทำให้คนรอบข้างรู้สึกว่าเข้าถึงยาก ทั้งที่จริงแล้วไม่ได้หมายความว่าเขาไม่ใส่ใจ เพียงแต่เป็นคนที่ไม่ถนัดแสดงความรู้สึกออกมาตรง ๆ

ผู้เขียนยังอธิบายด้วยว่า หัวหน้าสีน้ำเงินบางคนยึดติดกับกฎระเบียบและมาตรฐานมาก เพราะไม่อยากทำผิดพลาดหรือถูกมองว่าไม่มีความสามารถ จึงพยายามควบคุมรายละเอียดต่าง ๆ ให้ถูกต้องมากที่สุด แต่ยิ่งควบคุมมากเท่าไหร่ ลูกน้องก็อาจยิ่งรู้สึกว่าไม่ได้รับความไว้วางใจมากขึ้นเท่านั้น

---

แล้วหัวหน้าสีไหนดีที่สุด

ถ้าถามผม ผมคิดว่าไม่มีสีไหนดีที่สุดครับ เพราะหัวหน้าแต่ละประเภทก็มีทั้งข้อดีและข้อเสีย ขึ้นอยู่กับว่าจะรู้จักใช้ข้อดีของตัวเองให้เหมาะสมกับสถานการณ์ได้มากน้อยแค่ไหน

อย่างไรก็ตาม การแบ่งหัวหน้าออกเป็น 4 สีตามแนวคิดในหนังสือเล่มนี้ เป็นเพียงวิธีช่วยให้เราเข้าใจลักษณะพฤติกรรมของคนได้ง่ายขึ้นเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าคนเราจะต้องเป็นสีใดสีหนึ่งอย่างชัดเจน หรือจะมีพฤติกรรมแบบนั้นตลอดเวลา เพราะในชีวิตจริงคนคนหนึ่งอาจมีลักษณะของหลายสีผสมกัน และอาจแสดงพฤติกรรมแตกต่างกันไปตามสถานการณ์ด้วย โมเดลลักษณะนี้จึงไม่ควรถูกนำไปใช้ฟันธงหรือทำนายพฤติกรรมของใครอย่างแน่นอน

สำหรับคนที่เป็นลูกน้อง การเข้าใจว่าหัวหน้าของตัวเองมีแนวโน้มเป็นแบบไหน ก็อาจช่วยให้เราทำงานด้วยกันได้ง่ายขึ้น รู้ว่าควรสื่อสารอย่างไร ควรเตรียมตัวอย่างไร และควรรับมือกับพฤติกรรมบางอย่างของหัวหน้าอย่างไร แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าเราต้องยอมรับทุกอย่างที่หัวหน้าทำ

ส่วนคนที่เป็นหัวหน้า ผมกลับคิดว่าการลองสำรวจตัวเองว่าเรามีพฤติกรรมคล้ายสีไหน อาจมีประโยชน์มากกว่าการไปพยายามดูว่าลูกน้องเป็นสีอะไร เพราะบางครั้งสิ่งที่เราคิดว่าเราทำได้ดี อาจเป็นเรื่องที่ลูกน้องกำลังรู้สึกไม่ดีอยู่ก็ได้

หัวหน้าบางคนภูมิใจว่าตัวเองเป็นคนเด็ดขาด แต่ลูกน้องกลับรู้สึกว่าไม่เคยมีโอกาสแสดงความคิดเห็น บางคนภูมิใจว่าตัวเองมีไอเดียใหม่ตลอดเวลา แต่ลูกน้องกลับเหนื่อยกับการเปลี่ยนแผนไม่รู้จบ บางคนภูมิใจว่าตัวเองเป็นคนใจดี แต่ลูกน้องกลับรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม และบางคนภูมิใจว่าตัวเองเป็นคนละเอียดรอบคอบ แต่ลูกน้องกลับรู้สึกว่าทำอะไรก็ไม่เคยถูกใจหัวหน้าเลย

---

อ้างอิง

Thomas Erikson. Surrounded by Bad Bosses (and Lazy Employees): How to Stop Struggling, Start Succeeding, and Deal with Idiots at Work. บทที่ 4: “How to Understand and Predict Your Boss’s Behavior.”

บทความนี้เรียบเรียงจากแนวคิดพฤติกรรม 4 สีในหนังสือดังกล่าว โดยเพิ่มเติมตัวอย่างและข้อคิดเห็นเกี่ยวกับการบริหารคนในองค์กร

โดย ประคัลภ์ ปัณฑพลังกูร | ที่ปรึกษาด้านการบริหารทรัพยากรบุคคล | Think People Consulting