⬛ HR Insight

ความสุขในการทำงานไม่ใช่เรื่องเล็ก ๆ มันคือตัวเลขธุรกิจ

“ถ้าไม่ลงทุนเรื่องความสุขพนักงาน ต้นทุนที่แท้จริงคือเท่าไหร่?”

---

มีผู้บริหารท่านหนึ่งบอกผมว่า “เรื่องความสุขพนักงานมันเป็น soft issue นะ ผมสนใจแต่ตัวเลขผลประกอบการจริงๆ”

ผมตอบว่า “ถ้าอย่างนั้น ผมมีตัวเลขให้ดูครับ”

งานวิจัยขนาดใหญ่หลายชิ้นยืนยันตรงกันว่า คนที่มีความสุขในงานไม่ได้แค่รู้สึกดี แต่ทำงานได้ดีกว่า อยู่นานกว่า และส่งผลต่อลูกค้าดีกว่า และตัวเลขเหล่านี้สะท้อนออกมาเป็นผลประกอบการที่วัดได้จริง ไม่ใช่แค่ความรู้สึก

---

ความสุขในงานคืออะไรกันแน่

ก่อนจะพูดถึงผลลัพธ์ ต้องทำความเข้าใจก่อนว่าความสุขในงานไม่ใช่แค่ความรู้สึกในชั่วขณะ ไม่ใช่แค่การจัดกิจกรรมสันทนาการหรือแจกของรางวัล หรือ เงินเดือนสูง ๆ ที่ผู้บริหารหลายคนมักจะให้เหตุผลว่า “ผมก็ให้เงินเดือนพนักงานตั้งสูงแล้ว แค่นี้พนักงานก็น่าจะมีความสุขนะ”

งานวิจัยด้านนี้นิยามความสุขในงานว่าเป็นประสบการณ์การทำงานที่ดีโดยรวม ซึ่งประกอบด้วยหลายมิติที่ซ้อนกัน ทั้งความพึงพอใจในงาน ความผูกพันกับงาน (engagement) สุขภาวะทางจิต ความรู้สึกว่างานมีความหมาย ความรู้สึกปลอดภัยในทีม และความสมดุลระหว่างชีวิตกับงาน

---

ตัวเลขที่ผู้บริหารควรรู้

ความพึงพอใจกับผลงาน

เมตาอะนาลิซิสของ Judge และคณะ ที่รวบรวมงานวิจัยจำนวนมากพบว่า ความพึงพอใจในงานมีความสัมพันธ์กับผลการปฏิบัติงานที่ค่าสัมประสิทธิ์ประมาณ 0.30 ซึ่งในแง่ของพฤติกรรมศาสตร์ถือว่ามีนัยสำคัญมาก และเมื่อดูที่ความผูกพันกับงานซึ่งเป็นองค์ประกอบหนึ่งของความสุขในงาน พบว่ามีความสัมพันธ์กับทั้งผลงานหลักและผลงานเชิงบริบทสูงกว่าตัวแปรด้านทัศนคติอื่นๆ อย่างมีนัยสำคัญ

ผลต่อธุรกิจในระดับองค์กร

จากเมตาอะนาลิซิสของ Gallup ที่รวบรวมข้อมูลจากองค์กรกว่า 339 แห่ง พนักงานมากกว่า 1.88 ล้านคน สรุปได้ว่าความพึงพอใจและความผูกพันของพนักงานมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความพึงพอใจของลูกค้า ผลิตภาพ และกำไร และมีความสัมพันธ์เชิงลบกับอัตราการลาออก

ข้อมูลจากประเทศไทย

จากการสำรวจ Happinometer ในปี 2561 คะแนนความสุขของคนทำงานในองค์กรไทยอยู่ที่ 58.62 คะแนน ซึ่งอยู่ในระดับ “Happy” แต่ยังไม่ถึงเป้าหมาย มิติที่คะแนนต่ำที่สุดคือ “ใจดี รู้ดี” ที่ 49.46 คะแนน

ล่าสุด ข้อมูลจากการสำรวจในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ปี 2024 พบว่าความพึงพอใจในการทำงานของคนทำงานไทยลดลงเหลือ 65% จาก 79% ในปีก่อน และ 28% กำลังพิจารณาเปลี่ยนงาน สะท้อนว่าปัญหานี้ไม่ได้อยู่แค่ในตำรา

---

อะไรที่สร้างและทำลายความสุขในงาน

จากกรอบทฤษฎี Job Demands-Resources ซึ่งเป็นหนึ่งในกรอบที่ได้รับการยืนยันมากที่สุดในด้านนี้ งานมีสองด้านที่ต้องสมดุลกัน

องค์กรที่เพิ่มทรัพยากรและลดภาระที่ไม่จำเป็นออกจะเห็นความผูกพันและความสุขในงานเพิ่มขึ้น ส่วนองค์กรที่ปล่อยให้ภาระสะสมโดยไม่มีทรัพยากรรองรับจะเห็นผลตรงข้าม

---

สิ่งที่ผู้จัดการทำได้ในวันนี้

งานวิจัยจากบริบทไทยพบว่าการได้รับคำชมจากหัวหน้าเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำนายความสุขในงานได้ดีที่สุด สอดคล้องกับงานวิจัยของ Deci และ Ryan ที่พบว่าการที่หัวหน้าสนับสนุนความรู้สึกมีอิสระของพนักงานส่งผลดีต่อผลงาน ความมีชีวิตชีวา และความเป็นอยู่ที่ดีอย่างมีนัยสำคัญ

นั่นหมายความว่าผู้จัดการคือปัจจัยที่สำคัญที่สุดตัวหนึ่งในการสร้างหรือทำลายความสุขในงาน และสิ่งที่ทำได้เลยโดยไม่ต้องรองบประมาณคือการให้คำชม การให้อิสระในการตัดสินใจ และการสื่อสารอย่างตรงไปตรงมา

---

ข้อผิดพลาดที่องค์กรทำซ้ำๆ

สิ่งที่งานวิจัยเตือนไว้ชัดมากคือ องค์กรที่มุ่งเพิ่มความสุขโดยไม่แก้ปัญหารากเหง้ามักไม่ได้ผล

ความสุขในงานเป็นปัญหาของระบบ ไม่ใช่ปัญหาของปัจเจกบุคคล และการแก้ที่ระบบคือการออกแบบงานให้มีภาระที่พอดี มีทรัพยากรรองรับ มีหัวหน้าที่สนับสนุน และมีความยุติธรรมในการตัดสินใจเรื่องคนอย่างชัดเจน

---

โดย ประคัลภ์ ปัณฑพลังกูร | ที่ปรึกษาด้านการบริหารทรัพยากรบุคคล | Think People Consulting