วิธีคิด 4 แบบ ที่ผู้นำต้องฝึก และถ่ายทอดให้ทีม

ผู้นำไม่ได้จำเป็นต้องเก่งแค่เรื่องแก้ปัญหานะครับ แต่ต้องรู้จักเลือกใช้วิธีคิดให้เหมาะกับแต่ละสถานการณ์ด้วย ผมอยากแชร์แนวคิด 4 แบบที่ผู้นำควรพัฒนาและสอนให้ทีม ซึ่งได้อ่านมาจากบทความชื่อว่า The 4 Types of Thinking Leaders Need to Practice—and Teach by Heidi Grant and Shawn McCann ในนิตยสาร Harvard Business Review

1. คิดแบบผู้เชี่ยวชาญ (Expert Thinking)

คิดแบบนี้จะเน้นใช้ความรู้ลึกในเรื่องที่ถนัด ตัดสินใจเร็ว แม่นยำ เห็นแพทเทิร์นและใช้กฎที่มีอยู่แล้วมาช่วยแก้ปัญหา แต่ก็มีข้อเสียคือบางทีติดกรอบเดิมๆ ไม่ยอมมองนอกกล่อง

ใช้เมื่อไหร่ดี?

• ต้องตอบสนองเร็วๆ แทบจะอัตโนมัติ
• มีประสบการณ์พอที่จะรู้คำตอบชัดเจน

ตัวอย่าง: ถ้าลิฟต์ในตึกช้า คนคิดแบบนี้ก็จะเรียกช่างมาซ่อมหรือเปลี่ยนลิฟต์ใหม่เลย

2. คิดเชิงวิพากษ์ (Critical Thinking)

เป็นการตั้งคำถามกับทุกอย่าง ทั้งสมมติฐาน ข้อมูลที่มี และมองปัญหาหลายๆ มุม เพื่อให้แน่ใจว่าเรากำลังแก้ปัญหาที่ตรงจุด ไม่ใช่แค่รักษาแค่อาการ

ใช้เมื่อไหร่ดี?

• เมื่อผู้เชี่ยวชาญให้คำตอบที่ขัดแย้งกัน
• วิธีแก้แบบเดิมๆ ใช้ไม่ได้ผลแล้ว
• ปัญหาเดิมเกิดซ้ำไม่หยุด

ตัวอย่าง: กับปัญหาลิฟต์ช้า คนคิดแบบนี้จะถามว่า “สาเหตุที่แท้จริงคืออะไร?” อาจพบว่าปัญหาจริงๆ คือคนรู้สึกเบื่อตอนรอ ไม่ใช่ลิฟต์ช้า อาจแก้โดยติดกระจก ทีวี หรือเปิดเพลงในล็อบบี้แทน

3. คิดเชิงกลยุทธ์ (Strategic Thinking)

คิดแบบนี้จะมองไกลไปข้างหน้า เห็นภาพใหญ่ เน้นโอกาสในอนาคตมากกว่าแก้ปัญหาเฉพาะหน้า

ใช้เมื่อไหร่ดี?

• ต้องตัดสินใจเรื่องใหญ่ที่มีผลระยะยาว
• วางแผนอนาคตขององค์กร
• คาดการณ์เทรนด์ตลาดและพฤติกรรมลูกค้า

ตัวอย่าง: สำหรับปัญหาลิฟต์ช้า อาจมองว่านี่เป็นโอกาสปรับปรุงตึกทั้งหมด อาจติดตั้งลิฟต์อัจฉริยะเพื่อดึงดูดผู้เช่าเกรดพรีเมียม

4. คิดเชิงระบบ (Systems Thinking)

เป็นการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบต่างๆ ในระบบ เพื่อดูว่าการเปลี่ยนแปลงตรงนี้จะกระทบอะไรตรงนั้นยังไงบ้าง

ใช้เมื่อไหร่ดี?

• เมื่อต้องเข้าใจปัญหาซับซ้อนที่มีหลายปัจจัยเกี่ยวข้อง
• ต้องการวิเคราะห์แพทเทิร์นและความสัมพันธ์ในระบบ
• ต้องการแก้ปัญหาแบบดูผลกระทบรอบด้าน

ตัวอย่าง: กับปัญหาลิฟต์ช้า คนคิดแบบนี้จะดูว่าพฤติกรรมคนในตึกส่งผลต่อการใช้ลิฟต์ยังไง อาจจัดพื้นที่สำนักงานใหม่หรือส่งเสริมให้ใช้บันไดแทน

นำไปใช้ในการเป็นผู้นำยังไง?

ผู้นำที่เก่งจะไม่ยึดติดกับการคิดแบบใดแบบหนึ่ง แต่จะสลับใช้ทั้ง 4 แบบตามสถานการณ์

1. คิดแบบผู้เชี่ยวชาญ – เอาความรู้เดิมมาใช้แก้ปัญหาคุ้นเคย โดยอาศัยประสบการณ์และความเชี่ยวชาญที่สะสมมา เพื่อตอบสนองปัญหาที่มีรูปแบบคล้ายคลึงกันในอดีต ซึ่งจะช่วยให้การตัดสินใจมีความรวดเร็วและมีประสิทธิภาพมากขึ้น
2. คิดเชิงวิพากษ์ – การคิดเชิงวิพากษ์ช่วยให้เรามองเห็นปัญหาจากหลายมุมมอง และไม่ถูกจำกัดโดยแนวคิดหรือความเชื่อเดิมๆ เป็นกระบวนการที่ช่วยให้ตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูลและรอบด้าน
3. คิดเชิงกลยุทธ์ – การคิดเชิงกลยุทธ์นั้นเน้นการวางแผนและเตรียมการล่วงหน้า เพื่อให้สามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงและความท้าทายในอนาคตได้ การมีวิสัยทัศน์ที่ชัดเจนและการมองภาพรวมจะช่วยให้ผู้นำสามารถกำหนดเป้าหมายและทิศทางการดำเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
4. คิดเชิงระบบ – วิเคราะห์ปัจจัยทั้งระบบโดยมองหาความเชื่อมโยงและผลกระทบที่เกิดขึ้นระหว่างองค์ประกอบต่างๆ ผู้นำจะต้องพิจารณาภาพรวมและผลลัพธ์ระยะยาวเพื่อให้สามารถตัดสินใจได้อย่างเหมาะสม

ถ้าพัฒนาทักษะเหล่านี้และสอนให้ทีมรู้จักใช้ให้ถูกที่ถูกเวลา องค์กรของคุณจะสร้างนวัตกรรมและปรับตัวได้ดีแน่นอนครับ