นิทานสอนใจ กิ่งไม้แห่งความว่างเปล่า

ในแต่ละวันที่เราก้าวเท้าออกจากบ้าน เรามักต้องปะทะกับอารมณ์และพฤติกรรมที่ไม่คาดคิดของผู้คน ราวกับเดินอยู่ท่ามกลางพายุที่ไม่มีวันสงบ

หากเรามัวแต่เพ่งโทษเจตนาของผู้อื่น ใจย่อมเร่าร้อนเป็นไฟ ลองมาฟังนิทานเซนเรื่องนี้ที่จะเปลี่ยนมุมมองให้ทุกการกระทบกระทั่ง กลายเป็นเพียงปรากฏการณ์ธรรมชาติกิ่งไม้หนึ่งที่ร่วงหล่นลงมาครับ

ในวัดป่าอันเงียบสงบ พระหนุ่มรูปหนึ่งกำลังกวาดใบไม้อยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ด้วยจิตใจที่ว้าวุ่น เขาเพิ่งกลับมาจากในเมืองและบ่นพึมพำกับอาจารย์เซนว่า

“ท่านอาจารย์ วันนี้ข้าพเจ้าไปบิณฑบาตมา มีชายคนหนึ่งขี่ม้าตัดหน้าข้าพเจ้าอย่างแรงจนบาตรเกือบตกพื้น เขามองข้าพเจ้าด้วยสายตาดูแคลนแล้วควบม้าจากไป ข้าพเจ้าโกรธแค้นจนใจสั่น ข้าพเจ้าพยายามดับโกรธแล้วแต่มันช่างยากเหลือเกิน”

อาจารย์เซนรับฟังอย่างสงบ แล้วชวนพระหนุ่มเดินไปที่ลำธารหลังวัด

ขณะที่ทั้งคู่เดินผ่านต้นไม้เก่าแก่ต้นหนึ่ง เกิดเสียงดัง เปรี๊ยะ! กิ่งไม้ผุขนาดใหญ่ได้หักโค่นลงมาตามธรรมชาติ แล้วหล่นลงมาฟาดไหล่พระหนุ่มอย่างจังจนเขาล้มลง

“โอ๊ย!” พระหนุ่มร้องออกมาด้วยความเจ็บปวด เขาลุกขึ้นปัดเนื้อปัดตัว แต่น่าแปลก… เขากลับไม่ได้ดุด่ากิ่งไม้นั้นเลยแม้แต่น้อย เขาเพียงแต่มองมันแล้วพูดว่า “มันผุมากแล้วจริง ๆ คงถึงเวลาของมันที่ต้องหักลงมา”

อาจารย์เซนจึงเอ่ยถามขึ้นว่า “ทำไมเจ้าไม่โกรธกิ่งไม้นั้นเล่า? มันทำให้เจ้าเจ็บนะ”

“จะโกรธได้อย่างไรครับอาจารย์” พระหนุ่มตอบ “มันเป็นเพียงกิ่งไม้ มันไม่มีเจตนา มันหักลงมาเพราะน้ำหนักที่เกินจะรับไหวตามธรรมชาติของมัน”

อาจารย์เซนยิ้มแล้วกล่าวว่า “แล้วเหตุใดเจ้าจึงโกรธชายขี่ม้าคนนั้น? หากเจ้ามองเห็นว่าชายคนนั้นก็ไม่ต่างจากกิ่งไม้ผุ… เขาถูกขับเคลื่อนด้วย ‘ความโกรธที่สั่งสมมา’ หรือ ‘ความรีบร้อนที่ทับถม’ จนหนักเกินกว่าใจเขาจะรับไหว เขาจึงกะเทาะความหยาบคายออกมาใส่เจ้าตามเหตุปัจจัยของเขา”

“หากเจ้าคิดว่ามีคนจงใจขว้างกิ่งไม้ใส่เจ้า เจ้าจะโกรธคนขว้าง แต่หากเจ้ารู้ว่ากิ่งไม้หล่นลงมาเอง เจ้าจะวางเฉย การถูกเดินตัดหน้า หรือการล่วงเกินใด ๆ ที่เกิดขึ้นกับเราในโลกนี้ หากเจ้ามองเห็นเป็นเพียงกิ่งไม้ที่หักลงมาตามธรรมดาของมัน ใจเจ้าจะสงบเหมือนน้ำในลำธารนี้”

พระหนุ่มนิ่งอึ้งไปครู่หนึ่ง ความโกรธที่เคยหนักอึ้งในอกพลันมลายหายไป เขาก้มกราบอาจารย์และเข้าใจแล้วว่า

ความโกรธไม่ได้เกิดจากสิ่งที่เกิดขึ้น แต่เกิดจาก “ความคิด” ที่เราปรุงแต่งว่าเขามีเจตนาทำร้ายเรา

ข้อคิดจากนิทาน

• เปลี่ยน “เจตนา” เป็น “เหตุปัจจัย” ความโกรธมักเกิดจากเราคิดว่า “เขาตั้งใจทำเรา” แต่ถ้าเรามองว่าพฤติกรรมแย่ ๆ ของเขาเป็นเพียงผลลัพธ์จากความเครียด การอบรมสั่งสอน หรือวันที่เลวร้ายของเขา (เหมือนกิ่งไม้ที่ผุตามกาลเวลา) เราจะปล่อยวางได้ง่ายขึ้น
• หากเราไม่เอา “ตัวตน” ของเราไปรับลูกหลงจากคนอื่น ไม่ว่ากิ่งไม้จะหักลงมาหรือรถจะตัดหน้า สิ่งเหล่านั้นก็เป็นเพียงเหตุการณ์หนึ่งที่ผ่านมาและผ่านไป ไม่สามารถเข้ามาทำร้ายความรู้สึกเราได้
• เราเลือกได้ว่าจะมองเหตุการณ์ตรงหน้าเป็น “คนขว้างไม้ใส่” (เพื่อโกรธ) หรือมองเป็น “กิ่งไม้หล่นเอง” (เพื่อให้อภัยและเดินต่อ)