โครงสร้างเงินเดือนจำเป็นต้องมีหรือไม่

มีหลายบริษัทที่เขียนมาสอบถามเกี่ยวกับเรื่องของโครงสร้างเงินเดือน ว่าจริงๆ แล้วจำเป็นต้องมีหรือไม่ เพราะเท่าที่ผ่านมาบริษัทก็มีการจ่ายเงินเดือนให้กับพนักงานโดยที่ไม่ต้องมีโครงสร้างเงินเดือนมาก่อนเลย แล้วทำไมถึงต้องมีโครงสร้างเงินเดือนด้วย

 

ไม่ทราบว่าท่านที่เป็น HR ได้อ่านคำถามที่ผมนำมาลงไว้ข้างบนแล้ว คิดเห็นอย่างไรครับ ถ้าพิจารณาจากผลการสำรวจวิจัยเรื่องของการมีโครงสร้างเงินเดือนของบริษัทนั้น ผลที่ได้ก็คือ บริษัทที่เข้าร่วมการสำรวจค่าจ้างเงินเดือนประมาณ 60% ที่มีโครงสร้างเงินเดือนอย่างเป็นทางการ ส่วนอีก 40% ไม่มีโครงสร้างเงินเดือน แต่ก็มีแนวทางในการจ่ายเงินเดือนเป็นของตัวเอง โดยอาศัยผู้บริหารหรือไม่ก็เจ้าของกิจการเป็นคนพิจารณาเรื่องของเงินเดือนพนักงาน

 

จากประสบการณ์ในเรื่องการวางระบบบริหารเงินเดือนที่ผมเคยทำๆ มา และจากที่ได้ผ่านการทำงานร่วมกับบริษัทที่มีโครงสร้างเงินเดือน และบริษัทที่ไม่มีโครงสร้างเงินเดือนมาแล้วนั้น ผมคิดว่า มีข้อดีและข้อเสียแตกต่างกันออกไป แต่ข้อดีของการมีโครงสร้างเงินเดือนนั้นจะมีมากกว่าการที่ไม่มีโครงสร้างเงินเดือน ข้อดีที่สำคัญก็คือ การมีโครงสร้างเงินเดือนนั้นจะทำให้บริษัทสามารถควบคุมต้นทุนในการบริหารค่าจ้างเงินเดือนได้ดีกว่า ทั้งในแง่ของต้นทุนรวมทั้งหมดของเงินเดือนพนักงาน และในแง่ของต้นทุนพนักงานเมื่อเทียบกับลักษณะงานของพนักงานที่ทำอยู่

 

ตัวอย่างที่ผมพบมากในบริษัทที่ไม่มีโครงสร้างเงินเดือนก็คือ พนักงานจะมีเงินเดือนสูงขึ้นไปเรื่อยๆ โดยไม่มีที่สิ้นสุด แม้ว่าจะทำงานแบบเดิมๆ มากี่ปีแล้วก็ตาม ยกเว้นว่าผลงานจะไม่เข้าตาหัวหน้า หรือเจ้าของบริษัทอย่างจัง ก็จะถูกพิจารณาขึ้นเงินเดือนให้น้อยหน่อย ตัวอย่างงานที่ผมพบมากก็คือ งานประเภทธุรการ หรือ งานที่มีคุณค่างานไม่มากนัก และไม่สามารถกำหนดเส้นทางความก้าวหน้าในสายอาชีพได้นั้น พนักงานที่มีอายุงานมากๆ มักจะได้รับเงินเดือนในอัตราที่สูงมาก เนื่องจากเจ้าของมักจะพิจารณาขึ้นเงินเดือนให้ทุกปี ตามอาวุโส และตามความรู้สึกว่าเขามีความซื่อสัตย์ และอยู่ทำงานกับบริษัทมาหลายปีแล้ว ซึ่งทำให้พนักงานที่ทำงานในตำแหน่งงานที่มีค่างานสูงกว่าเกิดการเปรียบเทียบ และเมื่อเทียบแล้วก็จะรู้สึกถึงความไม่เป็นธรรมอย่างมาก เพราะงานที่มีค่างานที่สูงกว่านั้นจะต้องใช้ความรู้ความสามารถมากกว่า และมีความรับผิดชอบมากกว่า

เคยเจอพนักงานขับรถที่มีเงินเดือนสูงกว่าวิศวกร หรือ สมุห์บัญชีของบริษัทบ้างหรือเปล่าครับ หรือเจ้าหน้าที่ธุรการที่ทำหน้าที่พิมพ์รายงาน เก็บเอกสารเข้าแฟ้ม มีเงินเดือนมากกว่า สถาปนิค หรือ โปรแกรมเมอร์ สิ่งนี้จะเกิดขึ้นกับบริษัทที่ไม่มีการกำหนดโครงสร้างเงินเดือนอย่างเป็นระบบ

ผลเสียที่จะตามมาอีกก็คือ

1. ขวัญและกำลังใจในการทำงานของพนักงานที่ทำงานในตำแหน่งที่รับผิดชอบสูงๆ
2. บริษัทต้องแบกรับภาระต้นทุนพนักงานบางตำแหน่งที่สูงเกินกว่าที่ตลาดทั่วไปเขาจ่ายกัน เงินเดือนพนักงานขับรถบางคนนั้น เราสามารถจ้างพนักงานขับรถใหม่ได้อีก 3 คนเลยนะครับ
3. พนักงานที่ทำงานเก่งๆ ผลงานดีๆ ก็ไม่อยากจะพัฒนาตนเอง เพราะรู้ว่าพัฒนาไป ก็ยังได้เงินเดือนต่ำกว่าตำแหน่งงานง่ายๆ

 

ส่วนบริษัทที่มีโครงสร้างเงินเดือนนั้น ก็จะมีระบบระเบียบชัดเจนในการบริหารเงินเดือนพนักงาน ซึ่งส่วนใหญ่จะบริหารเงินเดือนภายใต้หลักเกณฑ์ 3 อย่างก็คือ

1. เงินเดือนกำหนดตามคุณค่าของงานและเทียบกับตลาดภายนอกในลักษณะงานแบบเดียวกัน
2. การให้รางวัลสำหรับการขึ้นเงินเดือนและการจ่ายโบนัสนั้น จะขึ้นอยู่กับผลงานพนักงาน
3. เมื่อเงินเดือนที่ได้รับนั้น ชนเพดานเงินเดือนของโครงสร้างเงินเดือน ก็จะไม่มีการขึ้นเงินเดือนจนกว่าจะได้รับการพัฒนาและเลื่อนระดับงานให้สูงขึ้น

 

ประเด็นหลักที่น่าจะเป็นปัญหาสำหรับบริษัทที่คิดจะทำโครงสร้างเงินเดือนก็คือ เมื่อเงินเดือนของพนักงานชนเพดานแล้วไม่มีการขึ้นเงินเดือนให้นั้น จะทำให้พนักงานรู้สึกไม่ดี และไม่จูงใจพนักงานได้ แต่โดยข้อเท็จจริงแล้วการที่พนักงานได้รับเงินเดือนในอัตราสูงสุดของกระบอกเงินเดือนแล้วนั้น แปลว่า เขากำลังได้รับเงินเดือนที่อยู่ในระดับสูงกว่าตลาดมากนะครับ ถ้าเทียบกับงานที่เขาทำอยู่ และเทียบกับตลาดโดยเฉลี่ย

 

ที่ต้องมีเพดานเงินเดือน ก็เพื่อควบคุมต้นทุนเงินเดือนของพนักงานไม่ให้เกินไปกว่านี้ เพราะเนื่องจากพนักงานคนนั้นก็ทำงานแบบเดิม และไม่ได้สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับงานที่เพิ่มมากขึ้นกว่าปีที่ผ่านมา เพราะถ้าพนักงานคนนั้นมีความสามารถ และมีศักยภาพสูงกว่าคนอื่น เขาก็มักจะได้รับการเลื่อนระดับงานให้สูงขึ้นไปตามระบบการบริหารเงินเดือนอยู่แล้ว ดังนั้น ระบบการบริหารเงินเดือนนี้ จะดีสำหรับพนักงานที่สร้างมูลค่าเพิ่มให้บริษัทอย่างสม่ำเสมอ และจะกระตุ้นให้พนักงานอยากที่จะพัฒนาตัวเอง เพื่อที่จะได้รับการเลื่อนระดับให้สูงขึ้น เงินเดือนก็จะไม่ตัน

 

เห็นแบบนี้แล้วก็ต้องลองพิจารณาดูแล้วล่ะครับว่า บริษัทควรจะกำหนดให้มีโครงสร้างเงินเดือนหรือไม่ ก็คงต้องพิจารณาตามความเหมาะสมขององค์กรด้วยนะครับ บางองค์กรผมก็ไม่เคยเห็นมีโครงสร้างเงินเดือน แต่ก็สามารถบริหารเงินเดือนของพนักงานได้อย่างเป็นธรรมมากๆ ผมก็ถือว่าบริษัทนั้นก็มีโครงสร้างเงินเดือนเหมือนกันนะครับ แต่อาจจะมีแบบที่เรียกกว่าโครงสร้างเงินเดือนแบบไม่เป็นทางการครับ ในทางตรงกันข้าม บางองค์กรมีโครงสร้างเงินเดือนอย่างเป็นระบบ แต่ก็ีมีปัญหาในการบริหารค่าจ้างเงินเดือนเสมอ ผมว่า อยู่ที่การบริหารระบบแล้วล่ะครับ มีแต่ไม่ทำตามระบบที่วางไว้ มันก็ไม่เกิดประสิทธิภาพสูงสุดครับ

 

ประคัลภ์ ปัณฑพลังกูร